Het karakter van de ambtenaar

24 September, 2010 14:17

Mijn collega Nicoline Hermans, bekend door haar column bij Intermediair, is geïnterviewd door inoverheid.nl. Men wilde onder andere graag weten hoe een Assessment voor de overheid eruit ziet en wat we kunnen zeggen over het karakter van de ambtenaar.

Omdat het een geanimeerd en levendig gesprek was waarin veel onderwerpen ter sprake kwamen, is het natuurlijk de vraag op welke wijze haar antwoorden precies in het interview worden verwerkt. We zijn natuurlijk wel meteen over deze vragen gaan nadenken.

HET overheidsassessment bestaat niet. De opzet en de methode is voor iedereassessment opdracht hetzelfde, maar om inhoudelijk goed te kunnen aansluiten bij een assessment voor een overheidsorganisatie is kennis van en ervaring met de overheid wel van belang. De vraagstelling is afhankelijk van de specifieke functie. Voor een schoolleider in het onderwijs gelden andere eisen dan voor een directeur bedrijfsvoering bij de gemeente. Een directeur haven wordt op andere zaken beoordeeld dan een teamleider handhaving. Voordat een assessment afgenomen wordt, worden de eisen doorgesproken met de opdrachtgever en wordt een programma op maat gemaakt.

Uit de sociale psychologie is bekend dat de omgeving waarin mensen werken van invloed is op hoe zij zich gedragen. Dat kan verklaren waarom ambtenaren op het eerste gezicht misschien erg op elkaar lijken – zonder dat dit perse zo is. Een dorre dossierschuiver (zeg maar: een typische ambtenaar) kan best een goede danser zijn of motorrijden als hobby hebben: wat we waarnemen aan gedrag is lang niet altijd te herleiden tot karakter en persoonlijkheid.

Wanneer binnen een overheidsorganisatie een reorganisatie plaatsvindt moeten ambtenaren soms solliciteren op een interne functie. Een assessment is dan een goed instrument om te achterhalen welke kwaliteiten iemand in huis heeft, zodat iemands talenten optimaal kunnen worden ingezet in de organisatie. Dat levert soms verrassende uitkomsten op, mensen blijken kwaliteiten te hebben die eerder niet ‘opvielen’ omdat er geen beroep op werd gedaan. Het is goed als er binnen een organisatie veel verschillende mensen werken, zodat hun persoonlijkheden elkaar aanvullen: dat komt de kwaliteiten van besluitvorming ten goede.
Imago ambtenaar/overheid

Van oudsher hebben ambtenaren en de overheid als werkgever een wat stoffig imago, maar dat kun je nu echt niet meer zo zeggen. Zeker in deze tijden van bezuiniging zien we dat overheidsorganisaties zich steeds meer (moeten) gaan richten op efficiënte inzet van mensen en middelen. Dat betekent dat de eisen die aan ambtenaren gesteld worden ook veranderen. We zien hierdoor ook steeds minder vaak dat mensen gedurende een heel lange tijd in een bepaalde functie zitten (soms wel 15 jaar!) terwijl ze eigenlijk niet goed functioneren. Het geven van gerichte feedback en elkaar aanspreken op het functioneren wordt steeds gebruikelijker binnen de overheid.
Wat vraagt de overheid in assessments?

De top drie van competenties die wij voorbij zien komen:

- Netwerken: gemakkelijk contact leggen met verschillende mensen op verschillende niveaus, de juiste personen weten te vinden om zaken op de agenda te krijgen
– Ondernemerschap: kansen zien en deze benutten, initiatief tonen, zelf met voorstellen voor verbetering komen
– Resultaatgerichtheid, wel beetje anders dan in het bedrijfsleven: je moet vasthoudend zijn en gefocust blijven op je doel, ook (misschien wel: juist) als de meest directe weg daar naartoe geen optie is.

Wat voor eigenschappen nodig om bij overheid te werken?

Arbeid- en organisatiepsychologie gaat ervan uit dat mensen het beste functioneren als persoonlijkheid aansluit bij het werk dat ze doen (person-environment fit). De organisatiecultuur speelt hier een grote rol in. Als (toekomstig) ambtenaar moet je vasthoudend en geduldig zijn, sociaal vaardig in het contact met verschillende mensen, en je staande kunnen houden in een complex krachtenveld van verschillende (politieke) belangen. Daarnaast moet je flexibel zijn en kunnen meebewegen wanneer de koers van de organisatie verandert, bijvoorbeeld na verkiezingen. Dat kan betekenen dat je je ineens op heel andere dingen moet gaan richten, dan waar je de afgelopen jaren naartoe hebt gewerkt.

We zijn benieuwd of deze overwegingen ook zo in het interview komen en houden jullie op de hoogte. En als iemand suggesties heeft over het karakter van de ambtenaar, dan horen we die natuurlijk graag.

< De 50-plusser op de arbeidsmarkt. Hoe staat het er anno 2018 voor? Tijd voor ouderen >